0

از قصه تا غصه خرمشهر

  • کد خبر : 15054
  • 03 خرداد 1400 - 17:28
از قصه تا غصه خرمشهر

به گزارش خبرنگار خبرگزاری شنو، در سی و نهمین سالگرد آزاد سازی خرمشهر به برسی قطعات ساخته شده برای این حماسه ملی می‌پردازیم. موسیقی نقش مهمی در بازتاب حوادث، اثرگزاری جریانات، تحریک عواطف و انتقال مفاهیم در زندگی بشر دارد. حماسه سوم خرداد نیاز به صدا برای شنیده تر شدن دارد. آثار ساخته شده پس […]

به گزارش خبرنگار خبرگزاری شنو، در سی و نهمین سالگرد آزاد سازی خرمشهر به برسی قطعات ساخته شده برای این حماسه ملی می‌پردازیم.

موسیقی نقش مهمی در بازتاب حوادث، اثرگزاری جریانات، تحریک عواطف و انتقال مفاهیم در زندگی بشر دارد. حماسه سوم خرداد نیاز به صدا برای شنیده تر شدن دارد. آثار ساخته شده پس از جنگ یا نواهای همان دوران فرکانسی از این صدا هستند که البته هنوز هم با گذشت39 سال نتوانستند صدای مظلومیت خرمشهر پس از جنگ را به گوش آنان که باید برسانند؛ شاید هم آنانی که باید پنبه‌ی بی‌تفاوتی در گوش کردند تا مویه نخل های خونین خرمشهر ناخرم را نشنوند.

«ممد نبودی» بازسازی نوحه‌ای از بخشو

نوحه «ممد نبودی» یکی از ماندگارترین نغمات آئینی مرتبط با حماسه فتح خرمشهر است که بر اساس آنچه در پژوهش‌ها و تحقیقات کارشناسان حوزه موسیقی اقوام صورت گرفته، به یک ملودی بوشهری باز می‌گردد. نوایی که سال‌های دور توسط نوحه خوان معروفی به نام جهانبخش کردی زاده (بخشو) در سوگ حضرت سیدالشهدا با مطلع «لیلا بگفتا ای شه لب تشنه‌کامان / دستم به دامان، آقا الامان» خوانده شد و این چنین در تاریخ نواهای آئینی کشور ایران به یادگار ماند.
یکی از افرادی که برای اولین بار توانست نقش مهمی در معرفی نوحه‌های جهانبخش کردی‌زاده به عموم مردم ایفا کند، ناصر تقوایی کارگردان پیشکسوت سینمای کشورمان بود که در اواخر دهه ۴۰ با ساخت مستندی به ارائه تصویری از مراسم سوگواری در بوشهر و نغمه‌های جهانبخش کردی زاده پرداخت. یکی از همین نواها هم نوحه «لیلا بگفتا» بود که باعث شد تا از مرزهای بوشهر خارج شده و در تمام ایران شناسانده شود.
وقتی هم که ماجرای آزادسازی خرمشهر پیش آمد شرایط ویژه دیگری برای این نوحه ماندگار پیش آمد، چنانکه به گفته روایت‌های تاریخی شخصی به نام جواد عزیزی که خود از رزمندگان بود، شعری را در رثای محمد جهان آرا از فرماندهان تأثیرگذار در آزادسازی خرمشهر را با مطلع «ممد نبودی ببینی / شهر آزاد گشته / خون یارانت پرثمر گشته» سرود و پس از آن افرادی چون حسین فخری و غلام کویتی‌پور آن شعر را خواندند.
این نوحه آن قدر تأثیرگذار بود که بعدها توسط بسیاری از موزیسین‌ها از جمله محمدرضا عقیلی بازسازی و در ارکسترهای مختلف اجرا شد که مسعود کرامتی بر روی یکی از همین ملودی‌های موسیقایی نسخه‌ای از این قطعه را اجرا کرد که سهم پررنگی در خاطرات شنیداری ما به واسطه بازپخش چندین‌باره از صدا و سیما داشته است.

«سمفونی حماسه خرمشهر»؛ مجید انتظامی و تولید یک آلبوم در سال ۱۳۹۱

یکی دیگر از آثار موسیقایی که پیرامون حماسه آزاد سازی خرمشهر تولید شده آلبوم «سمفونی حماسه خرمشهر» اثر مجید انتظامی است که سال ۹۱ توسط بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس تولید شد.

در توضیح این اثر موسیقایی که بارها در تالارها و برنامه‌های مختلف پیش روی مخاطبان قرار گرفته آمده است: «موسیقی «حماسه خرمشهر» دارای چند موومان است. در آغاز موومان اول، ویولن‌ها و ساز هورن به آرامی و به همراه آکوردهای ساده به بیان آرامش موجود در گستره شهر می‌پردازند و با برخاستن ترومپت و تیمپانی آرامش از شهر گریخته و جای خود را به هراس و اضطراب می‌سپارد. رفته رفته به وسیله ترومبون‌ها و سازهای زهی و در انتها هورن ها، این نوا اوج می‌گیرد تا آنجا که هجوم بیگانگان به شهر در آن حس می‌شود. سازهای زهی و چوبی به وسلیه کروماتیک‌هایی که اجرا می‌کنند، راویان این حمله اند و سازهای مسی و کوبه‌ای به بیان خشونت بی حد و حصر که بر خرمشهر رفته است، می‌پردازند. در این قسمت از هارمونی‌های پیچیده‌تری استفاده شده است. آکوردهای دی سونانس (نا مطبوع) به همراهی کروماتیک‌های زهی و سازهای کوبه‌ای خشونت مذکور را به اوج می‌رسانند و در پایان نخستین موومان به ضربه گانگ، خرمشهر اشغال می‌شود. نوای آرام باس‌ها آغازگر دومین موومان این قطعه هستند. سپس ویولن‌ها به همراهی ناله خوانندگان کر از کوچ مردمان آواره و دردمند می‌گویند، از خاطرات عزیزان از دست رفته و دوری از خانه و کاشانه و آوارگی از شهر. ناله کر به همراه «ابوا» حاکی از بی گناهی و درماندگی مردم شهر است و آکوردها کم کم خبر از خاموشی شهر و ویرانه‌های خون آلود و پر دود آن می‌دهند. در انتهای این قسمت باس‌ها و تیمپانی و ضربه‌های کوتاه ارکستر، نوید زندگی و خروش می‌دهند. مردم برخاسته اند و سازهای ضربه‌ای جنوب با سنج و با ریتمی شاد با همراهی سازهای کوبه‌ای و زهی نوید دستیابی مجدد به خرمشهر را سر می‌دهند.
مردم خود را آماده دفاع می‌سازند به امید آزادی خرمشهر. در این نوید ملودی و ویولن‌ها و ضربات سازهای مسی هم نوا فریاد می‌کنند. با سکوت سازهای ضربه‌ای و مسی، کنترباس و ویولن سل و آلتو به بیان ترس و خفقان دشمن می‌پردازند و این وهم رفته رفته اوج پیدا می‌کنند. تا اینکه شیپور حمله ایرانیان به صدا در می‌آید و در پی آن ترومپت‌ها و هورن‌ها و در انتها ترومبون و توبا نوای حمله در می‌آورند. کر نیز در ابتدا به صورت باس و سپس تنور و بعد آلتو و سوپرانو با آکوردها، مقطع اراده مردم را در باز پس گرفتن شهر تداعی می‌کنند. صف آرایی نیروهای خودی به وسیله سازهای مسی و چوبی بیان می‌شود. حمله دفاعی آغاز می‌شود. سازهای ضربه‌ای، ترومبون‌ها و باس‌ها سخن از چگونگی حمله می‌رانند و صدای ترومپت‌ها و هورن‌ها فضای موسیقی را جان می‌بخشد. آکوردهای مطبوع این قسمت به نوعی به کار گرفته شده اند که برای شنونده قابل درک باشند. خط‌های کنتر پوآن با اجرای سازهای مسی و زهی و قابلیت سازهای چوبی بازپس گرفتن خرمشهر را ندا می‌دهند. در این بخش همراهی صدای تانک‌ها و مسلسل‌ها با موسیقی حکایت این نبرد سرنوشت ساز را در خود دارد و در انتهای موومان پایانی، فانفار پیروزی به وسیله سازهای مسی اجرا می‌شود و صدای دف شادی این پیروزی را به اوج می‌رساند که «خرمشهر آزاد شد».

محسن چاوشی خواننده موسیقی پاپ ایران که اصالتاً زاده استان خوزستان است و طی سال‌های اخیر نیز آثار متعددی را با موضوع دفاع مقدس پیش روی مخاطبان قرار داده، که قطعه «نخل‌های بی سر» یکی از همین آثار است. قطعه‌ای انتقادی که خواننده در مقدمه ترانه ضمن توصیفی از حماسه فتح خرمشهر به بیان نکاتی انتقادی از اوضاع پیرامونی این شهر می‌پردازد.
چاوشی در این ترانه فضای ترانه را به گونه‌ای ترسیم کرده که به مخاطبانش بفهماند که خرمشهر تا چه اندازه برای او از اهمیت برخوردار است. او در ترانه‌ای که کلامش مبتنی بر به کار گیری کلمات و الحانی ساده چیده شده تلاش می‌کند که خود را به عنوان یک خرمشهری تمام عیار نشان داده و از شرایطی سخن بگوید که گویی همه آنها را جان و وجودش حس کرده است. او در این ترانه می‌کوشد تا مخاطب را با خود به کوچه پس کوچه‌های شهری ببرد که کاملاً می‌توانیم همراه با موسیقی و شعر فضای ترسیم شده را در ذهن تداعی کنیم. کما اینکه همین شرایط موجب می‌شود تا مخاطبی که با حال و هوای این شهر جنگ زده آشنایی ندارد، همذات پنداری مناسبی پیدا کند.
وی درباره قطعه «نخل‌های بی‌سر» نوشته است: «این آهنگ را تقدیم به مردمان سرزمینم ایران می‌کنم که یادشان باشد گوشه‌ای از این خاک، مظلوم باقی مانده است، نخلای بی‌سر، دل‌نوشته‌ای است از شهرم خرمشهر که همه وجودم را پر کرده است.»

«پوئم سمفونی‌های خرمشهر و حلبچه»؛ همکاری کامکارها با خوانندگان مطرح

«پوئم سمفونی‌های خرمشهر و حلبچه» هم یکی از آثار ماندگار موسیقایی در زمینه حماسه آزادسازی خرمشهر است که پاییز سال ۹۰ به آهنگسازی هوشنگ کامکار و خوانندگی بیژن و ارسلان کامکار و ایرج رحمانپور توسط مؤسسه «آوای باربد» روانه بازار موسیقی شد.
هوشنگ کامکار در توضیح این آلبوم موسیقایی گفته است: «به عنوان یک موسیقی‌دان ایرانی در قبال فجایعی مانند جنگ در خرمشهر و بمباران حلبچه که به جرأت می‌توان آن‌ها را وقایع جهانی نامید، احساس مسئولیت کردم و آنچه در توان موسیقایی دارم برای زنده نگه داشتن خاطره آن‌ها در دل نه تنها ایرانیان بلکه جهانیان بصورت پوئم سمفونی بسازم. داستان اشغال خرمشهر و شجاعت دلیرمردان جنوب برای دفاع از میهن، ناموس و آرمان‌های خود بر کسی پوشده نیست. مردانی که زندگی خود را در این راه فدا کردند تا سرزمینشان آزاد و دیگران در آسایش و امنیت به زندگی خود ادامه دهند. داستان دلیرمردانی که در کوچه‌های خرمشهر از بامی به بام دیگر مردانه جنگیدند و از وجب به وجب آن با دستان خالی و اندک سلاح دفاع کردند. فاجعه حلبچه نیز به راستی دردناک‌ترین تراژدی در تاریخ انسان و واقعه دهشتناک جهانی به شمار می‌آید که دل هر انسان شرافتمندی را به درد می‌آورد که متأسفانه در ماندگاری و ثبت این نسل کشی چندان اقدام جدی از سوی هنرمندان داخل و خارج نشده است. کودکان و زنان و مردان بیگناهی که بدون دفاع در زیر بمب‌های شیمیایی صدام در کوچه‌ها و خیابان‌ها جان سپردند. مادران و پدرانی که کودکان شیرخوار خود را بغل گرفته و افتاده بر زمین جان سپردند و جان داران دیگر نیز خشکیده بر زمین ماندند نوشتن «افسانه خرمشهر و حلبچه» در این راستا و به منظور ثبت گوشه‌ای از این فداکاری‌ها و رنج‌ها در اسفندماه ۱۳۸۹ به پایان رسید که شامل دو پوئم سمفونی خرمشهر و حلبچه است.

«خاک سرخ»؛ روایت تازه محمدرضا علیقلی از خرمشهر

سریال «خاک سرخ» یکی ازمجموعه‌های تلویزیونی محبوب سیماست که سال ۸۱ در قالب یک مجموعه ۱۷ قسمتی به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا از شبکه اول سیما پخش شد.
موسیقی‌های متن ساخته شده برای این سریال توسط محمدرضا علیقلی آهنگساز مطرح سینمای کشورمان ساخته شده است. که این موسیقی از جمله آثار ارزشمند و ماندگار در حوزه ساخت ملودی‌های مرتبط با موضوع آزاد سازی خرمشهر به حساب می‌آید که البته بعدها تولید کنندگان اثر تصمیم گرفتند تا آلبوم موسیقی متن این سریال را نیز منتشر کنند. مجموعه‌ای که با وجود کمبود ابزارهای رسانه‌ای پخش و معرفی آثار موسیقایی آن دوران نیز با استقبال مخاطبان روبه رو و از فروش خوبی هم برخوردار شد.

«خرمشهر»؛ وقتی علیرضا عصار بازی را عوض کرد

علیرضا عصار نیز در آلبوم «بازی عوض شده» که سال ۱۳۹۰ توسط معاونت هنری بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس پیش روی مخاطبان قرار گرفت اثری را برای مخاطبان آثارش منتشر کرد که تمامی قطعاتش مرتبط با مضامین دوران دفاع مقدس بود.

یکی از این آثار «خرمشهر» به آهنگسازی فواد حجازی بود که در قالب ارکسترال تولید شد، اثری که با ترانه سرایی علیرضا شجاع پور ابتدا توصیفی حماسی از سایه شوم جنگ تحمیلی سخن گفته و بعد از آن با لحن متفاوت عصار در خوانش که او را از دیگر هم مسلکانش جدا کرده، به بیان آنچه در خرمشهر و حماسه آفرینی‌های رزمندگان گذشت می‌پردازد.

قطعه «خرمشهر» یکی از قطعه‌های ماندگار ملی – میهنی علیرضا عصار است که به مدد توانایی علیرضا شجاع‌پور در مقام شاعر شمایلی از غرور آفرینی ایرانی‌ها با ارائه تمثالی موسیقایی از آرش کمانگیر تا رشادت‌های رزمندگان در فتح خرمشهر را به تصویر کشیده که قطعاً می‌تواند در زمره آثار ماندگار مرتبط با موضوع خرمشهر قرار گیرد. شرایطی که به دلیل پیشینه معتبر آهنگساز و نوازندگانش آن را از برخی آثار سفارشی و بی هویت دور ساخته و موسیقی را به مخاطب ارائه می‌دهد که تاریخ درباره ماندگاری آن قضاوت خواهد کرد.

و سایر  قطعات موسیقی ساخته شده برای به خرمشهر:

موسیقی فیلم‌های «بلمی به سوی ساحل» به کارگردانی رسول ملاقلی‌پور به آهنگسازی محسن نفر، «روز سوم» به کارگردانی محمد حسین لطیفی و آهنگسازی علیرضا کهن دیری، «کیمیا» به کارگردانی احمدرضا درویش و آهنگسازی احمد پژمان، علیرضا عصار با قطعه «خرمشهر»، محمد اصفهانی با قطعه «فاتحان خرمشهر»، محمدرضا عیوضی با قطعه «خرمشهر»، محمود جهان با قطعه «یاد خرمشهر»، سعید شهروز با قطعه «غروب سرخ»، مانی رهنما با قطعه «خونه‌ام جای دشمن نیست»، بهرام پاییز با قطعه «خاک خرمشهر»، امیر تاجیک با قطعه «قصه مردای مرد»، نیما مسیحا با قطعه «ترانه فتح»، مهدی یغمایی با قطعه «خاک تن خسته»، بهنام صفوی با قطعه «خاک تب دار»، قاسم افشار با قطعه «خاک وطن»، علی لهراسبی با قطعه «وطن» و محمد علیزاده با ترانه «شهر عشق» از آثاری هستند که طی سال‌های گذشته در تجلیل از حماسه آزادسازی خرمشهر به صورت شخصی یا با حمایت نهادهایی چون مرکز موسیقی و سرود سازمان صدا و سیما تولید کردند.

انتهای پیام/

لینک کوتاه : https://shenonews.com/?p=15054

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0

دیدگاهها بسته است.